AYAŞ DOMATESİ VE TOHUMU
1960 yıllardan 1990 lı yıllara kadar Ayaş ve çevre köylerinde ekimi yapılarak yöre çiftçisine yüksek kazanç sağlayan Ayaş domatesi hem lezzetiyle hem de doğal şartlarda yetiştirilmesi nedeniyle ün kazanmış yerel bir üründür.
Özellikle İç Anadolu da,Mersin,Adana ve Antalya da o dönemlerde tüketicinin ısrarla tercih ettiği ve ismiyle istediği bu ürün zaman içinde çiftçimizin yanlış uygulamaları ve aracıların daha fazla para kazanma isteği nedeniyle ne yazık ki ülkemizin birçok yerel tohum çeşidi gibi kaybolarak ekilemez duruma gelmiştir.
O günlerin yetiştiricilerinden şimdilerde yaşları yetmişleri aşmış dedelerimizin ballandırarak anlattıklarından en çok dikkat çeken konuşmalarından birisi “biz o zaman Ayaş domatesini bir fideden bir kasa toplardık”demeleridir.Bu söylemin bu gün ki açılımı şudur;Tek bir yetişkin Ayaş domatesi fidanından 15 ile 18 kilo ürün almak”yani dekardan
8.000 ile 10.000 kg domates hasatı.
Yıllarca aynı tarlalara yapılan ekimler,toprak isteği olan gübrelemenin bilinçsizce yapılması,alınan tohumların anaç tohumluklardan alınmaması Ayaş domatesinde şekil ve lezzet farklılıklarına yol açarken, verim düşüşüne ve fiziksel bozulmalar nedeniyle de raf ömrü kısalmasına neden olmuştur.
Bu süreçte ortaya çıkan hibrit tohumlar çiftçimize yenilik olarak sunulduğundan ve daha yüksek verim,kabuk kalınlığı nedeniyle raf ömrü uzunluğu sebebiyle aracılar tarafından da tercih edilmesi,tüketici talebinin önüne geçmiştir.
Zaten özelliklerini kaybetmeye başlayan Ayaş domatesi ve tohumları hibrit çeşitlerle yan yana ekilmeye başladığında birbirlerinden tozlanmaya başlayarak ana hat tohumlar olma özelliklerini iyice yitirmişlerdir.
Bütün bunlar yaşanırken çiftçimizin elinde kalan en son Ayaş domatesi tohumları bir kenara atılmış ve zamanla ya farelere yem olmuş yada çimlenme özelliklerini kaybetmişlerdir.
Sizlerinde şu anda “evet ,bizim tohumlarda böyle kayboldu” dediğinizi duyar gibiyim.
Anadolu insanının kültüründe,köylü kadınlarımızın toplayıcı saklayıcı özelliği sayesinde yıllarca ekimi yapılmış endemik ( yerel ) tohumlarımız ne yazık ki bilinçsizce yok edilmiştir.
Amacımız ülkemizin yerel ürünlerini sağlıklı yetiştirip,o lezzetleri bilmeyen çocuklarımıza tattırırken,tohumlarımıza sahip çıkmaktır.
